تبلیغات اینترنتیclose
معرفی کتاب قارا مجموعه شیخ صفی توسط دکتر حسین محمدزاده صدیق (دوزگون)
شیخ صفی الدین اردبیلی در پژوهشهای دکترحسین محمدزاده صدیق
شرح احوال، افکار و آثار شیخ صفی الدین اردبیلی بر اساس تحقیقات استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق
موضوع : قارا مجموعه کیتابی, | بازدید : 865

در دوره‌ي صفويه، به مجموعه كلمات قصار، نصايح، اندرزها، تحقيق‌ها و ارشادات برجاي مانده از شيخ صفي الدين اردبيلي، قارا مجموعه اطلاق مي‌شده است. محمد بن محمد دارابي شيرازي در تذكره لطايف الخيال مي‌گويد:«اين اثر را سلاطين صفوي بسيار گرامي مي‌داشتند و در خزائن كتب خود حفظ مي‌كردند».[1]

غريبي منتشا اوغلو نيز در برگ شماره 105 از نسخه‌ي خطي منحصر به فرد آثارش، قارا مجموعه را تحرير شيخ صدرالدين و تقرير شيخ صفي الدين مي‌شناسد و ادعا مي‌كند كه بسياري از مطالب آن را شيخ صفي در رؤيا به وي تلقين كرده است.[2]

شاردن تأكيد مي‌كند كه شاهان صفوي هنگام عزم سفر، به قارا مجموعه مراجعه مي‌كردند و به ذكر مناقب شيخ صفي از آن مي‌پرداختند و نصايح وي را مي‌خواندند.[3] مينورسكي هم آن را سير الصّفيه خوانده است و معتقد است كه قارا مجموعه حاوي كتاب سير و مناقب شيخ صفي الدين بوده است.[4]

نسخه‌هاي خطي پراكنده‌اي كه اكنون در دست غلات شيعه و برخي فرق صوفيه در ايران و تركيه و عراق، تحت نام‌هايي مانند: البويوروق، قيلاووز الصّفي، كلمات شيخ صفي، مناقب شيخ صفي، سير الصّفي و جز آن دست به دست مي‌گردد، اجزاء پراكنده‌ي اين كتاب عظيم و گرانقدر هستند كه نگارنده، سعي كرده‌ام بخشي از آن‌ها را با حدس و ظن قريب به يقين در يك مجلّد فراهم آورم و تحت نام قارا مجموعه[5] منتشر سازم و اعتقاد دارم كه با تجسس و تحقيق بيشتر در متون صوفيانه بازمانده از دوره‌ي صفويه و نسخ خطي رسالات موجود در ميان فرقه‌هاي منسوب به شيخ صفي، مي‌توانيم متن متقن تر اين مجموعه‌ي عزيز را بازسازي كنيم. كشف و بازسازي كامل قارا مجموعه نياز به چالش‌هاي علمي نسل كنوني و آينده دارد و بسيج علمي گسترده‌اي مي‌طلبد تا زواياي تاريك تقريرنگاري‌هاي احفاد شيخ صفي بر ما روشن گردد.

قارا مجموعه را در اصل نمي‌توان جزو كتب مناقب شمرد، بلكه نوعي تقريرنگاري و گردآوري تقرير مي‌توان شمرد. مانند: اربعين مجلسي دوم به عربي كه در واقع تقرير درسي مجلسي است و گردآورند‌ه‌ي آن معلوم نيست و يا نهج البلاغه مولي الموحدين كه هيچ‌گاه با نام گردآورنده و گردآورندگان خود نامبردار نگشت. در تقريرنگاري، مريدان دقت داشتند كه كلمات قصار و مواعظ مرشدان را براي مسلوك داشتن سنت سلف بر روي كاغذ آورند و از اين روي، اين نوع رسالات با كتب مناقب فرق داشته است.

قارا مجموعه همانگونه كه از محتواي عنوان آن پيداست، متشكل از رسالات چندي به نظم و نثر بوده است و در صدر همه‌ي آن رسالات، اين دوبيتي نوشته مي‌شده:

صفي‌ام، صافي‌ام، گنجان نمايم،

 اوره‌ك درده جرم درد بي دوايم

بو وارليقدان يول اوغانا آپارديم،

بو يوخلوقدا ارن تك خاك پايم.

 

پس از انتشار چاپ اول اين مجموعه، گفتارها و مقالات چندي در ايران منتشر شد كه يكجا گردآوري و تحت نام قارا مجموعه و چالش‌هاي علمي چاپ شد. برگردان فارسي رسالات قارا مجموعه جداگانه و نيز كتاب قارا مجموعه از منظر واژه‌شناسي توسط آقاي محمد صادق نائبي انتشار يافت. در شهر باكو حاصل كار اينجانب با حروف لاتين منتشر شد و در تركيه نيز به استقبال از آن، كتاب شيخ صفي بويروغو چاپ گرديد.

اينك چاپ دوم اين اثر با برخي اصلاحات و افزوده‌ها منتشر مي‌شود.

افزوده‌ي نخست رساله‌ي كلمات و تحقيقات شيخ صفي ‌است كه آقاي مهندس محمد صادق نائبي در سال 1383 نسخه‌ي خطي آن را در كتابخانه‌ي آستان قدس رضوي يافت و زير نظر اينجانب روي نسخه‌ كار كرد و با مقدمه‌ي مبسوط و فهارس مختلف و پاورقي‌هاي مشروح با عنوان قارا مجموعه- 2 انتشار داد. حاصل زحمات ايشان را در بخش 11 اين مجموعه مي‌آورم.

افزوده‌ي دوم مناقب الاسرار و بهجة الاحرار نام دارد كه به كوشش آقاي دكتر احمد تاشقين در سال 2003 در آنكارا چاپ شده است. اين جوان خوش ذوق نيز پس از انتشار قارا مجموعه در سال 1380، همت كرد و رساله‌ي پراكنده‌ي ديگري را نيز يافت و با تكيه به فرضيه‌ي ما پيرامون پراكندگي رسالات قارا مجموعه آن را انتشار داد كه اينك به چاپ دوم افزوده مي‌شود.

افزوده‌ي سوم مصاحبه‌اي علمي است كه پس از انتشار چاپ اول و مباحثاتي كه بين موافق و مخالف در گرفت با اينجانب انجام شده است. در اين گفتگو سعي كرده‌ام زواياي مبهم تئوري خود را باز نمايم. به دنبال اين افزوده، مقاله‌ي «شيوه‌ي تصحيح قارا مجموعه» را -كه در سال 1381 در مجله‌ي پيك آذر انتشار يافت- و نيز مقاله‌ي پيرامون اشتباه مرحوم تربيت درباره‌ي قارا مجموعه را- كه آن نيز در سال 1381 در روزنامه نويد آذربايجان و دوزگون خبر انتشار يافت- آوردم.

اميدوارم اين چاپ نيز براي تبيين و تهييج جوانان جهت دنبال كردن فرضيه‌ي پراكندگي قارا مجموعه مفيد افتد.

به هر روي، هنوز براي برپا ساختن متن كامل قارا مجموعه راه درازي پيش روي داريم. بي‌گمان در آينده فرزندان ما موفق به كشف و يا حداقل بازسازي نخستين نسخه‌ي اصيل قارا مجموعه خواهند گشت و ما تا ايصال به چنين جشني، آني آرام نخواهيم داشت و روزان و شبان را به هم پيوند خواهيم داد تا غبار ستم ساليان را از چهره‌ي زلال و نوراني قارا مجموعه بزدائيم.

 

 

دكتر حسين محمدزاده صديق

تهران- بهمن‌ 1385



[1] محمد بن محمد دارابي شيرازي. لطائف الخيالنسخه‌ي خطي كتابخانه‌ي ملك.

[2] غريبي منتشا اوغلو. ديوان غريبي، به تصحيح حسين محمدزاده صديق، تهران، 1376، ج 2، مقدمه.

[3] شاردن در سفرنامه‌ي خود آن را قارا جامعه مي‌نامد و گويد:«قبل از اينكه شاه به جنگ برود، روحانيون مسائلي را از كتاب قارا جامعه كه گويا مقالات و مناقب شيخ صفي است مي‌خواندند». (سفرنامه شاردن، چاپ لانكل، ج 10، پاريس، 1811 م.، تذكرة الملوك، ص 13.

[4] مينورسكي گفته است:«به نظر مي‌رسد كتاب قارا مجموعه وقايع خارق العاده‌ي زندگي شيخ صفي الدين و اجداد او تا سال 725 مي‌باشد». (تذكرة الملوك، ص 13، يادداشت‌ 6) و آن را سير الصّفيه نيز ناميده است.و موضوع آن را سيرت و مناقب و مقامات گفته است. («يك فرمان مغولي . . . » در مجله BSOAS، ج 16 (1954 م.، ص 516.)

[5] شيخ صفي الدين اردبيلي، قارا مجموعه، تدوين كننده حسين محمدزاده صديق، تهران، 1380.

صفحه قبل صفحه بعد
نظر شما
نام : *
پست الکترونیک :
وب سایت/بلاگ :
*
:) :( ;) :D
;)) :X :? :P
:* =(( :O @};-
:B /:) =D> :S
کد امنیتی : *

برچسب ها : شیخ صفی الدین اردبیلی به روایت دکتر صدیق,شناختنامه شیخ صفی الدین در پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق, شیخ صفی الدین از دیدگاه دکتر محمدزاده صدیق,دکتر محمدزاده صدیق و قارا مجموعه, قارا مجموعه شیخ صفی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق پیرامون شیخ صفی الدین, تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق پیرامون قارا مجموعه شیخ صفی الدین اردبیلی,
ارسال در تاريخ پنجشنبه 6 مهر 1391 توسط دکتر صدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی