تبلیغات اینترنتیclose
شيخ صفي‌يه منسوب گيلكجه شعر (دکتر حسین محمدزاده صدیق)
شیخ صفی الدین اردبیلی در پژوهشهای دکترحسین محمدزاده صدیق
شرح احوال، افکار و آثار شیخ صفی الدین اردبیلی بر اساس تحقیقات استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق
موضوع : شيخ صفي‌يه منسوب گيلكجه شعر, | بازدید : 707

اؤن سؤزده قئيد ائتديگيمز كيمي، شيخ صفي الدين اسحاق، شيخ زاهد گيلاني‌نين قيزي «بي‌بي فاطمه» ايله ائولنميش و ايگيرمي ايلدن زياده شيخ زاهيدين اؤلومونه قده‌ر، گليك‌لر آراسيندا ياشاميشدير. اودور كه، شيخ صفي، گيلك ديليني‌ده ياخشي اؤيره‌نه بيلميشدير.

سلسلة النّسب صفويه[1] كيتابيندا، شيخ زاهد گيلاني‌نين نوه‌سي شيخ حسين، بير نئچه قوشا بئيت و بعضي فارسجا شعرلر شيخ صفي‌يه منسوب ائدير. البته بو شعرلرين شيخ صفي‌دن اولماسيندا شك‌ده واردير.[2]

بيز،‌ بو شعرلرين شيخ صفي‌يه منسوب اولماسيندا شك ائتميريك. او، هر بير تورك عاليمي و دوشونجه صاحيبي كيمي، اطرافيندا اولان بير چوخ ديللري و ياري ديللري اؤيرنميشدير. گيلكجه، تاليشجا، تاتجا ياري ديللري، فارسجا و عربجه ديللريني ياخشي بيليردي و بو ديللرده و يا ياري ديللرده بعضا دانيشماسي و يا بعضي شعر و قيسسا سؤزلر يازماسي‌دا شكّه شايان بير حادثه دگيلدير. مرحوم علي اكبر دهخدا دا فارسجا قايناقلارا اساسلاناراق يازير:«او ابياتي هم به زبان گيلاني سروده است.»[3]

«ايلك اؤنجه اونا منسوب توركجه اولمايان بئيتلره، سلسلة النّسب صفويه كيتابي‌نين مؤلفي فارسجا شرحلرده يازميشدير. شعرلري همين فارسجا شرحلر ايله برابر نشر ائديريك، شعرلر فارس ديللي‌لرين فولكلوريك شعر قاليبلاري اولان «فهلويات» آدلانديرديقلاري اون بير سيلابلي مصراعلاردا يازيلميشدير. بو قاليبلاردا باباطاهر عريان، فائز دشتستاني و شاطر عباس صبوحي ‌نين يازديقلاري قوشا بئيتلر، ان تانينميش شعرلر ساييلير.

 

2- 3. گيلكجه قوشا بئيتلر و شرحلري

اؤنجه دئديگيميز كيمي، سلسلة النّسب كيتابيندا همين قوشا بئيتلره فارسي شرح‌ده يازيلميشدير. بورادا شيخ صفي‌نين گيلكجه شعرلريني، همين شرحلر ايله نقل ائديريك:

در باب كسر نفس و فروتني مي‌فرمايد:

صفيم صافيم گنجان نمايم،

به دل درده‌ژرم تن بي‌دوايم،

كس بهستي نبرده‌ره به اوغان،

از به نيستي چو ياران خاكپايم.[4]

 

شرح:

صفيم كه صاف دلم و دليل و راه نماينده‌ي طالبانم به گنج‌هاي اسرار حق با وجود آن همه به دل دردمند بيچاره‌ام زيرا كه هيچ كس به عجب و پندار راه به عالم وحدت و اوغان (= خداوند) نبرده و من از بي‌تعيني و فروتني خاك پاي درويشانم.

 

در باب دلجويي از دردمندان مي‌فرمايد:

تبه[5] درده‌جر[6] ان از بوجينم درد،

اندي[7] پاشان برم چون خاك چون كرد.

مرگ ژيريك بميان دردمندان بور،

ره باويان بهمراهي شرم برد.

 

شرح:

از غايت محبت و احسان در باب دلجويي دردمندان مي‌فرمايد كه بگذار تا درد همه دردمندان بر جان حزين من باشد و خاك پاي قدم‌هاي ايشان باشم و حيات من و ممات من در ميان دردمندان باشد كه ايشان همراه من و رفيقان من‌اند در معرفت حقايق عالم توحيد.

 

در انبساط دل مي‌فرمايد:

موازش[8] از چه اويان مانده دوريم،

از جو اويان خواصان پشت زوريم،

ððð

دهشم[9] دوش با عرش و به كرسي،

سلطان شيخ زاهد چوگان كويم.

 

شرح:

مگوييد كه من يك لحظه از عالم وحدت دور باشم و حال آنكه قوت و توانايي و پشت گرمي من از خاصان عالم وحدت است. اين كه نگذاشته‌ام دوش به زير عرش و كرسي يعني بامداد حاملان آن‌ها دوش داده‌ام و به آن شرف مشرف گشته‌ام از جهت آن است كه گوي چوگان سلطان شيخ زاهدم يعني دست پرور استاد كاملم و مطيع و فرمانبردار اويم.

 

در نفس‌كشي مي‌فرمايد:

شاهبازيم جمله ماران بكشتيم،

وفاداريم، بي‌وفايان بهشتيم،

قدرت زنجيريم به دست استاد،

چخمقم آتشم ديكم نوشتيم.

 

شرح:

شاهباز عالم وحدتم كه همه‌ي مارانِ صفت ذميمه را از وجود طالبان محو و ناچيز نمودم و وفاداريم كه رسم بي‌وفايان را بر انداختم و حبل المتين قدرت الهيم كه مطيع و فرمانبردار استاد كاملم كه با وجود استيلاي صفت جلال كه تقاضاي آن صفت آتش سوزان است به آب حلم و بردباري تسكين داده كسي را نيازردم.

 

در عظمت و كبريايي خداوند مي‌فرمايد:

همان هوي همان هوي همان هوي،

همان كؤشن، همان دشت، همان كوي.

آز واجم[10] اويان تنها چو من بور،

بهر شهري بشم[11] هي هاي و هي هوي.

 

شرح:

همان خداي است و همان خداي جل شأنه كه يكتاي بي‌همتاي است و منفرد در ذات و صفات و دنيا كه عبارت از عالم ناسوت است همان صحرا و همان دشت است و خواهش دل من آن بود كه محبت حق - جل شأنه- كه محبوب حقيقي است مخصوص به من باشد و حال آنكه در هر شهري و بلادي مملو از شورش و غوغاي محبان و مشتاقان حق است.

 

در خطاب با شيخ زاهد- قدّس سرّه-  مي‌فرمايد:

بشتو بر آمريم حاجت روا بود،

دلم زنده به نام مصطفي(ص) بور،

ايه‌ر[12] دوار بو بوردام بو پورسن[13]

هر دو دستم به دامن مرتضي بور.

 

شرح:

چون به درگاه تو كه استاد كاملي ملتجي شدم و پناه آوردم كل حاجت‌هاي من همه روا شد و از يمن توجه تو دلم زنده به نام حضرت مصطفي (ص) شد. فردا كه روز محشر است از من كه سؤال اعمال كنند دست التجاي من به دامن حضرت علي مرتضي – عليه التّحيه و الثّناء- و آل مجتباي او باشد.

 

شيخه شيخي كه احسانش با همي ني،

تنم بوري عشقم آتش كمي ني،

تمام شام شيراز از نوريريم،

شخم سر پهلواني از خبرني.

 

شرح:

شيخ من الحمد لله و المنّه كه شيخي است، مكرمت و احسان او شامل طالبان است و وجود من كه مملو است از شرار محبت و شعله‌ي عشق و ارادت در او هيچ كمي نيست و تمام شام  و شيراز در ظاهر و باطن در طلب استاد كامل سير نمودم و گرد گوشه‌نشينان عالم بر آمدم شيخ من سر و سردار همه‌ي مبارزان ميدان جهاد بوده و مرا خبر نبوده است.

 

ايضا خطاب به استاد مي‌كند:

به من جاني بده از جانور بوم،

به من نطقي بده تا دم آور بوم،

به من گوشه بده آر جشن نوا بوم،

هر آنكه وانكه بو از آخبر بوم.

 

شرح:

به من حياتي بخش و دلم را به نور معرفت زنده گردان كه عدم و زوال پيرامون آن نگردد و شنوايي بخش كه نداي عالم غيب از هواتف و الهامات بدان استماع نمايم و گويايي كرامت كن تا مدام دم از محبت توانم زد تا از جمله‌ي گفتني‌ها و شنيدني‌ها باخبر باشم.

 

ايضا در تعريف استاد خود مي‌فرمايد:

دلر كوهي سراودنده نه‌بور،

عشقر جويي كه وريان بسته نه‌بور،

حلم باغ شريعت مانده زيران،

روحربازر به پرواز دنده نه‌بور.

 

 

شرح:

دل بلند همت تو مثل كوه بلندي است كه ارتفاع آن پديدار نيست و عشق والا همت تو عين الحيات است كه پيش او را نتوان بست و حلم و بردباري تو مثل باغ و بستان شريعت است كه هميشه معمور است و روح مقدس تو مثل شهبازي است كه نهايت سيرانِ او را نتوان ديد چون بال به اهمال گشايد عرصه‌ي كونين را به يك طرفة العين طي و سير فرمايد.

 

سخن اهل دلان در بكوشم،

دو كاتب نشته دايم بدوشم،

سوگندم هرده بدل چو مردان،

به غير از تو به جاي جشن نروشم.

 

شرح:

كلام اهل دلان پند و نصيحت ايشان مثل درّي است در گوش من، هميشه مراقب آنم، زيرا كه كرام الكاتبين كه نويسندگان اعمال بندگانند و هميشه حاضرند از خير و شر، آنچه بندد به قيد كتابت در مي‌آورند و سوگند خورده‌ام از ته دل كه همچو مردان چشم به مادون حق بياندازم.

 

اوياني بنده‌ايم اوياني خوانم،

ار ان بوري به بر اوياني رانم،

اوياني عشق شوري در دل من،

اننك زنده‌ام چه عشق نالم.

 

شرح:

پرورده‌ي  عالم وحدتم و دايم ورد زبان من وصف حال عالم وحدت است از آن جهت است كه اسب همت در عالم وحدت مي‌تازم و عشق و شور عالم وحدت مملو است در دل من و تا مادام كه زنده‌ام از عشق نالانم.

 

3- 3. كسروي‌نين ادعاسي

قيد ائتمك لازمدير كه «احمد كسروي» و اونون ال اوشاقلاري، شيخ صفي الدين اردبيلي‌يه منسوب همين قوشا بئيتلرين گيلكجه اولدوغونو آنلاماميشلار، اونلاري مجعول «آذري يا زبان باستان آذربايجان!» ديلينه منسوب ائتميشلر و آذربايجاندا آسيميليزه سياسي حركتلرين اؤنجوسو اولموشلار. بو سياسي اويونون باشچيلاري تهرانين روتاري كلو‌پ‌لاري و فراماسونري لژلارين عضولري و «پاكدين»لر ايديلر و كسروي‌نين پيغمبرليگيني قبول ائديرديلر!  



[1] بو كيتاب 1303- نجو ايلده برلين‌ده ايرانشهر كيتابخاناسي طرفيندن چاپ اولموشدور.

[2] احمد كسروي اؤزو سلسلة النّسب صفويه كيتابي‌نين ردّينده شيخ صفي و تبارش آدلي اثر يازميشدير و اونون شعرلري و سؤزلري حاققيندا دئيير:«اين دعوي‌ها . . . دروغ و . . . است!» و لاكين سونرالار اؤز جعلي «آذري» ديلي نظريه‌سيني همين شعرلر اساسيندا قورموشدور!

[3] علي اكبر دهخدا، لغت نامه، تهران، 1333، ماده صفي الدين اردبيلي، ص 268.

[4] بو قوشا بئيتين توركجه اصلي اؤنجه نقل اولوندو.

[5] تبه: دولو،‌شيشميش (فرهنگ گيلكي ستوده، ص 49).

[6] درده‌جر: توركجه تركيبدير. «عيبه‌جر» سؤزو كيمي بير كؤك (درد) و بيراك (-acar) ايله دوزلميشدير.

[7] اندي: بو قده‌ر، بيرآز (فرهنگ گيلكي، ص3).

[8] موازش: حدس وورمايين، دوشونمه‌يين. گيلكجه‌ده «ازمه» azme فعلي، حدس وورماق معناسيندادير. (ستوده، ص 8). همين فعل بو بيئتين ايكينجي مصراعيندا «ازجو» فورماسيندا و «حدس وورمايين» معناسيندا صرف اولونموشدور.

[9]  دهشم: گيلكجه‌ده، وئرميشم معناسيندادير.

[10] واج: آشنا (ستوده، ص 248).

[11] بشم: گئديم. گيلكجه‌ده «شدن» مصدري، گئتمك معناسيندادير.

[12] ايه‌ر: اگر

[13] پورسن: «پرسيدن» مصدريندن آلينميشدير.

صفحه قبل صفحه بعد
نظر شما
نام : *
پست الکترونیک :
وب سایت/بلاگ :
*
:) :( ;) :D
;)) :X :? :P
:* =(( :O @};-
:B /:) =D> :S
کد امنیتی : *

برچسب ها : شیخ صفی الدین اردبیلی به روایت دکتر صدیق,شناختنامه شیخ صفی الدین در پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق, شیخ صفی الدین از دیدگاه دکتر محمدزاده صدیق,دکتر محمدزاده صدیق و قارا مجموعه, قارا مجموعه شیخ صفی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق,تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق پیرامون شیخ صفی الدین, تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق پیرامون قارا مجموعه شیخ صفی الدین اردبیلی,
ارسال در تاريخ پنجشنبه 6 مهر 1391 توسط دکتر صدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی